Markale dhaqaalaha dalka Soomaaliya ayaa maraya marxalad halis ah oo aan la ogeyn sida uu ugasoo kabsan karo hoos udhacan ballaaran, waxaa caasimadda dalka jaangoysaa inta badan dhaqaalaha dalka balse hadda waxaa ka taagan mushkilad weyn oo dhanka maaliyadda ah.
Tan iyo markii uu talada kooxda Ridada Soomaaliya lawareegay Xasan Gurguurte bartamihii sanaddii 2022 waxaa caasimadda kasoo ifbaxayay wax u eg burbur dhaqaale, balse hadda oo afartiisi sano ay ka harsanyihiin wax aan ka badneyn 6 bilood, wuxuu xaalka magaalada gaaray in kumanaan kun qof ay waayaan wax ay cunaan.
Hoos udhaca dhaqaalaha gobolka Banaadir ayaa muddo sedax sano iyo bar ah soo jiitamayay wuxuuse meeshii ugu xumeed gaaray tobankii bilood ee udambeysay, waxaa meesha ka baxay kaabayaal waaweyn oo laf-dhabar u ahaa dhaqaalaha Muqdisho, oo ay ugu horreeyaan dhulalka iyo gaadiidka.
Ganacsiga dhulka ayaa il dhaqaale u ahaa tobanaan kun oo ruux, wuxuuna saameyn weyn ku lahaa halbeegga maalka magaalada Muqdisho, sidaas oo ay tahay albaabkan dhaqaale waxa ka harsan ayaa aad ukooban sababa laxiriira kooxda ridada oo xagaldaacisay kadib markii ay boobtay dhulalkii danta-guud iyo dhulal ay si khaas ah u lahaayeen shacabka.
Sida ay sheegayaan warbixinnada maaliyadeed, qiimaha dhulalka gobolka Banaadir ayaa lumiyay wax kabadan kalabar halkii ay joogeen ka hor bishii May 2022.
Ganacsatadii jeeb weynta ahaa ee gacanta ku hayay shirkado iyo ganacsiyo loo shaqo tago ayaa aad udhimay dhaq dhaqaaqoodii maaliyadeed, waxayna hantidooda ula baxeen dalka dibaddiisa, sababa laxiriira halista ay ka wajahayaan kooxda Riddada Soomaaliya.
Markii ay ganacsatadu lacagahooda kala baxeen dalka waxaa meel cidla ah kusoo dhacay dadkii shaqaalaha u ahaa iyo kuwii xamaaliga ahaa ee ay noloshoodu ku tiirsaneed waxa ay maalintii suuqa kasoo shaqeystaan.
Lacago lagu qiyaasay ballaayiin dollar ayay Soomaalidu la aadeen dalka dibaddiisa, gaar ahaan dalalka Afrika, waxaana tallaabadan lagu sheegay barakicii maaliyadeed ee abid ka dhaca Soomaaliya, falanqeeyayaashu waxay sheegeen in tan wax lamid ah aysan dalka ka dhicin marka lala Barbra dhigo Sagaashameeyadii oo ay dalka ka socdeen dagaallo sokeeye.
Cabdiraxmaan Cabdishakuur oo katirsan golaha dawaaqiidda kooxda Riddada ayaa qiray in ganacsatada soomaaliyeed ay hantidooda dalka kala carareen.
Musiibada dhaqaale ee ka jirta magaalada Muqdisho waxaa sabab u ah dhibaatooyin isbiirsaday oo dhammaantood ay ku kacday kooxda Riddada soomaaliya, kooxdan shisheeyuhu ku adeegto ayaa dalka gelisay hubanti la’aan dhaqaale.
Ganacsatada ayaa lagu soo rogay lacago lagu sheegay canshuur balse ah baad toos ah, ganacsadaha waxaa lasaaray lacag aan awooddiisa aheyn, taasi waxay keentay in badeecadihii ay qaaliyooban kadibna lawaayo dad iibsada.
Nolosha Muqdisho waxay ku dhisneed isku tiirsanaanta dabaqadaha kala duwan ee bulshada, kaabayaashii dhaqaalaha waxay kooxda riddada ugacan gelisay dowlado shisheeye waxaana meesha ka baxay fursadihii shaqo ee laheli jiaray.
Aqoonyahannada ayaa arrin kale oo halis ah usababeeye burburka dhaqaale ee caasimadda ku habsaday, kaasi oo ah fursadaha ay kooxda riddada siisay bankiyada gaalada iyo faragelinta hay’adaha maaliyadda shisheeye, waxaa kale oo iyana qeyb ka ah hoos udhaca ku yimid dakhliga shakhsiga ah ee dadka caasimadda ku dhaqan.
Arrimaha ku saabsan dhibaatada dhaqaale ee Muqdisho ka jirta waxaa isbuucan banaanka keenay maxamed cabdullaahi Farmaajo, madaxweynihii hore ee kooxda riddada Soomaaliya, isagoona si aan horay looga hadlin oo qota dheer u iftiimiyay heerka ay gaarsiisantahay azmada dhaqaale.
Wuxuu umuuqday in uu siyaasad ka dhax raadinayay dhibaatada jirta, isagoo ku dhax-gudbistay farriimo siyaasadeed oo ka dhan ah Xasan Gurguurte, madaxweynaha kooxda riddada.
Saacado kadib markii uu Farmaajo iftiimiyay dhibaatada Muqdisho ka jirto ayay magaalada gilgilatay, waxaana dhegaha shacabka si weyn ugaaray iftiiminta hoobadka dhaqaalaha, baraha bulshada iyo warbaahinta qeybaheeda kala duwan ayaa si aad ah la iskula dhaxqaaday, iyadoona dadka ka falceliyay xaaladooda dhaqaale ay banaanka soo dhigeen kadeedka maaliyadeed ee ka taagan Gobolka Banaadir.
Xasan Gurguurte oo isna aamusnaan kari waaye ayaa qiray dhibaatada ka taagan magaalada Muqdisho, balse wuxuu diiday in kooxdiisa riddada ay mas’uul ka tahay haddimooyinka dhaqaale ee ku habsaday shacabka.
Bulshada kunool gobolka Banaadir oo dhibanayaal ah ayaa naawilaya in mar uun kooxda ridada laga hor leexiyo, si ay ugu badbaadaan diinkooda, maalkooda iyo karraamadooda.